Ishni Keynige Sozush Illitige A’it Ilmiy Qarashlar

 

Erkin Sidiq

2015-yili 7-ayning 3-küni

 


Kona yéziq nusxisi:
http://bbs.bagdax.cn/thread-31109-1-1.html

http://bbs.bozqir.com.cn/forum.php?mod=viewthread&tid=7525
http://bbs.alkuyi.com/thread-51198-1-1.html

 
PDF Nusxisi: 
http://www.meripet.com/2015/20150703_puttingoff.pdf

Manga yéqinda ŤAbduxaliq Ablizť isimlik bir ukimizdin bir parche élxet keldi.  U xétide mundaq deptu:

 

(Neqil) Erkin aka, bolsa Ťbir ishni keynige sozush késellikiť, Ťkeynige sozush késellikiť, dégendek témilar toghrisida bir parche maqale teyyarlap bizlerge sun'ghan bolsingiz.  Mesilen, uning ziyanliri, qandaq qilish arqiliq uni tüzetkili boldighanliqi, qandaq bir ehwalda adem mushu késelge muptila boldighanliqi toghrisida.  Mendimu mushundaq bir ehwal anche-munche sadir boluwatidu.  Buning ziyinining tolimu éghir ikenlikini tonup yettim.  Eng muhimi, köp sandiki Uyghur qérindashlirimizda bu xil késellik bardek hés qildim.  We bezilirige shahit boldum.  Men sizning maqalingiz arqiliq kishilerning her bir ishni öz waqtida qilishning neqeder zörür ikenlikini, keynige tartishning nachar bir adet ikenlikini tepsili, éniq, ilmiy we pakitliq chüshiniwalsaq dégen ümidte.  Sizge heqiqiy bext we salametlik tilep, sizdin menggü pexirlinip yashaydighan bir iningiz.ť (Neqil tügidi)

 

Men yuqiridiki élxetni tapshurup alghandin kéyin, bir az oylandim.  Hemde bir az izdendim.  Netijide mexsus Ťishni keynige sozushť (Kéchiktürmechilik, Ertelemechilik, Sörelmelik) illiti üstide toxtalghan, bir qisim xelq’arada tonulghan ilim ehli we mutexessislerning tetqiqat netijiliri we köz-qarashliri bayan qilin’ghan bir parche ilmiy maqalini uchritip qaldim.  Men mezkur yazmida ashu maqalining asasiy mezmunini tonushturimen.

 

c1

1-resim: Kéchiktürmechilik derixi. 

 

Amérikida 1892-yili ŤAmérika Pisxologiye Birleshmisiť dep atilidighan bir jem’iyet qurulghan bolup, yéqinqi zaman’gha kelgende bu jem’iyet dunyaning pisxologiye ilmi sahesidiki éhtiyajini qanduralmay qalghan.  Shuning bilen 1988-yili bu jem’iyet bir xelq’araliq teshkilatqa özgertilip, uning ismimu ŤPisxologiye Ilmi Birleshmisiť (Association for Psychological Science) ge özgertilgen [1].  Bu jem’iyet chiqiridighan ilmiy tetqiqat zhurnalliri pisxologiye saheside dunyadiki eng nopuzluq zhurnallar qataridin orun alghan bolup, ular chiqiridighan bir zhurnal ŤKüzetküchiť (Observer) dep atilidu.  Men bu qétim tonushturidighan ilmiy maqale ashu ŤKüzetküchiť dégen zhurnalning 2013-yili 4-ayliq sanigha bésilghan bolup, aptorning ismi Érik Jafi (Eric Jaffe) iken [2].  Mezkur ilmiy maqalide paydilinilghan bashqa ilmiy maqalining sani 13 parche iken.

 

Emdi men resmiy mezmunni bashlaymen.

 

Ishni keynige sozush (procrastination) intérnét dewride peyda bolghan yéngi adet emes.  U insanlarning medeniyetlishish tarixining deslipidin tartipla mewjut bolup kelgen.  Miladidin burunqi 800-yillarda yashighan Girétsiye sha’iri Xésiyod (Hesiod) Ťishni etige we ögünlükke kéchiktürmeť dep agahlandurghan idi.  Rim Impériyesi meslihetchisi Siséro (Cicero) mu hökumet xizmetliridiki ishni keyinige sozushni Ťnepretlinerlik ishť dep atighan idi.  Bu peqet qedimqi waqitlarda yüz bergen we xatirilen’gen tarixtiki bir qanche misaldinla ibaret.

 

Siséro dewridin kéyin éniq boldiki, ishni keynige sozush yalghuz Ťnepretlinidighan ishť bolupla qalmastin, u nahayitimu ziyanliq ish.  Ilmiy tetqiqat saheside ishni keynige sozidighan kishiler duch kélidighan rohiy bésimlarning derijisi adettiki kishilerningkidin yuqiri bolup, ularning salametliki bolsa normal kishilerningkidin nacharraq bolidu. 

 

Aldinqi 20 yildek waqitning mabeynide, ishni keynige sozushtin ibaret bu ghelite adet ilmiy tejribidin ötküzüp yekün chiqiridighan tetqiqatchilarning nahayiti küchlük qizghinliqini qozghidi.  Pisxologiye tetqiqatchilirining bayqishiche, ishni keynige sozush illiti peqet bir ishni etige kéchiktürüshtek bir addiy ish bolupla qalmastin, u yene nahayiti köp amillar bilen munasiwetlik bolidu.  Ishni heqiqiy türde keynige sürüsh öz-özini bashqurushtiki bir murekkep meghlubiyettin ibaret bolup, uninggha mutexessisler mundaq dep eniqlima beridu:  Bir adem ishni keynige sozsa éghir ziyanlarni tartidighanliqini bilip turup, qilmaqchi bolghan muhim ishini öz raziliqi bilen keynige sozush hadisisi.  Bir ademning waqitqa bolghan tonushining nacharliqi mesilini bir az éghirlashturiwétishi mumkin, emma u ademning ishni keynige sozushidiki asasiy seweb uning öz keypiyatini kontrol qilish qabiliyitige ige emeslikidin kélip chiqidu. 

 

 

d2

2-resim: Ishni keynige sozush (Procrastination)

 

ŤPisxologiye Ilmi Birleshmisiť ning aliy derijilik ezasi we Dépol (DePaul) Uniwérsitétining professori Joséf Férrari (Joseph Ferrari) ning qarishiche, ishni keynige sozush ehwalini hemme adem sadir qilidu, emma hemme adem ishni keynige sozghuchilardin emes.  U mezkur sahediki hazirqi zaman tetqiqatlirining bashlamchisi bolup, u her bir jem’iyettiki uzun muddetlik ishni keynige sozush késilige giriptar bolghanlarning sani 20 pirsentke yétip baridighanliqini bayqighan.  Uning qarishiche, ishni keynige sozush waqitni muwapiq bashqurush bilen munasiwetsiz bolup, ishni keynige suzush késili bar kishilerge Ťhey, ashu ishni bir jaqqide qiliwetkine!ť déyish, xuddi bir rohiy chüshkünlük késilige giriptar bolup qalghan ademge Ťhey, rohluq bolghine!ť dégen bilen oxshash. 

 

 

1.      Köprek Azaplinip, Ishni Téximu Nachar Qilish

 

Köpünche kishiler Ťishni keynige sozush eng yaman bolghandimu bir xil ziyansiz adet bolup, u eng yaxshi bolghanda bizge paydiliq bolushi mumkinť, dep qaraydu.  Ishni keynige sozush illitini yaqlaydighanlar Ťbir ishni qachan püttürüsh muhim emes; uni bir küni püttürsila boldiť, dep qaraydu.  Beziler hetta ŤMen bésim bar waqitta ishni eng yaxshi qilalaymenť, dep oylaydu.  Amérika Stanford Uniwérsitétidiki peylasop, ŤIshni keynige sozush sen’itiť dégen kitabning aptori Jon Perry (John Perry) ning qarishiche, kishiler qolidiki ishlarning muhimliq tertipini qaytidin tizip chiqip, her da’im qimmiti bar netijilerdin azraqtin qolgha keltürüp turush arqiliq laghaylap yürüsh halitini özige paydiliq bir haletke özgerteleydu. 

 

Emma, bashqa Pisxologiye alimlirining qarishiche yuqiridiki köz-qarashta éghir mesililer bar.  Ularning qarishiche ishni keynige sozidighan kishiler özlirining ashundaq ziyanliq we öz-özini halak qilidighan illiti bilen özliridiki paydiliq we teshebbuskarliq rohini ziyan’gha uchritidu.  Bu jehette ziyan’gha uchraydighan yaxshi tereplerdin mesilini hel qilish, we qilmaqchi bolghan ishlarni bir muwapiq muhimliq derijisige ayrip chiqish qatarliqlar bar.  Eger bir wezipini orunlashta paydilinishqa bolidighan usullardin bir qanchisi bar bolidiken, Ťi